De abyssen
De abyssen zijn de oceaandiepten op meer dan 2000 meter diepte waar totale duisternis heerst. Ze vertegenwoordigen meer dan 80% van het oceaanoppervlak.
Het diepste punt van de aardbol is de Marianentrog, in de Stille Oceaan, met een diepte van 10.916 meter. De grote zeetroggen beslaan slechts 2% van de diepzeewateren.
De abyssale diepzeewateren bestaan grotendeels uit de abyssale vlakten. Deze beslaan grote oppervlaktes, en zijn bedekt met sedimenten en lopen trapsgewijs af tussen 4.000 en 6.000 meter diepte.
Deze vlakten hebben een oneffen reliëf vanwege de bewegingen van de lithosferische platen (aardkorst):
- op de plek waar de platen uiteen gaan, is het magma omhoog gespoten om mid-oceanische ruggen te vormen (bijv. de Mid-Atlantische Rug).
- op de plek waar de platen tegen elkaar botsen, duikt de ene plaat onder de andere om een trog te vormen (zoals de Marianentrog, de Puerto Rico Trog, de Bird trog).
Onder de oceaan neemt de druk met de diepte toe. Aan het zeeoppervlak is de gemiddelde druk iets hoger dan 1 bar. In de abyssen bereikt de druk 600 bar (en meer dan 1000 bar in de grote troggen vanaf 10.000 meter ofwel meer dan 1 ton/cm2)
De abyssen verkennen
Tot nu toe is minder dan 2% van de diepzeewateren verkend. Het verkennen van de abyssen begon in de 19e eeuw. Van 1839 tot 1843 werden er op de schepen van James Clark ROSS zeesterren en wormen van een diepte van 7 km in de oceaan naar het oppervlak gehaald. Tussen 1872 en 1876 werd er een oceanografische expeditie geleid aan boord van de H.M.S. Challenger, het schip van de Britse koninklijke marine: talrijke metingen werden verricht en talloze monsters werden vanuit de dieptes naar boven gehaald.
Het schip Challenger II detecteerde in 1951, met behulp van sonarapparatuur, het diepste punt in de Oceaan, op 11 km onder het zeeoppervlak. Deze kreeg de naam "Challenger deep".
In 1934 gingen de zoöloog William BEEBE en de ingenieur Otis BARTON voor de eerste keer aan boord van een bemande duikbol (bathysfeer die met een kabel was verbonden aan het oppervlak). 26 Jaar later bereikten Don WALSH en Jacques PICCARD, aan boord van de bathyscaaf Trieste (ontworpen door Auguste PICCARD, de vader van laatstgenoemde), een diepte van 10.912 meter in de Marianentrog (Stille Oceaan). Geen enkele mens is sindsdien dieper gedoken. Desalniettemin heeft de Japanse ROV KAIKO (een op afstand bestuurbare onderwaterrobot) een diepte van 11.034 meter gedetecteerd langs dezelfde trog.
Hoewel deze superdiepe abyssale troggen maar zelden worden verkend, zijn de abyssale vlakten tussen 3.000 en 6.000 meter diepte onderwerp van studies, dankzij diverse al dan niet bemande diepzeeduikboten. De abyssen hebben heel wat verrassingen prijsgegeven...
Het leven in de abyssen
Ondanks de extreme omstandigheden (totale duisternis waardoor de ontwikkeling van planten verhinderd word, kolossale druk, voedselschaarste, temperatuur, etc.), heeft het verkennen van de abyssen talrijke levensvormen aan het licht gebracht.
In de diepzeewateren beperkt het beschikbare voedsel zich praktisch tot de "sneeuw" van het omlaag dalend organisch afval. Dit heet zeesneeuw: het bezinksel van organisch materiaal dat de nutriëntencycli in de Oceaan voedt (namelijk in de opwaartse zeestromingen).
Er bevinden zich vissen en ongewervelde dieren op de bodem, zwemmende vissen (soms bioluminescent), weekdieren en gelatineachtige organismen zoals kwallen en micro-organismen.
Aan het eind van de jaren '70 werd, dichtbij de Galapagos-eilanden op 2.500 meter diepte, ter hoogte van de mid-oceanische rug, een overvloed aan leven en nieuwe soorten blootgelegd door de diepzeeduikboot Alvin: met name de reuzenkokerwormen (riftia), schelpdieren van een twintigtal centimeter en krabben met een wit pantser. De biologen spraken over de "oase van de diepzeewateren" die een scherp contrast vormde met de ogenschijnlijk fauna-arme abyssale vlakten.
De wetenschappers hebben ook vastgesteld dat deze fauna-oases dichtbij de hydrothermale schoorstenen in overvloed aanwezig zijn en hebben ook een verband gelegd tussen de hydrothermale vloeistoffen en het dierlijke leven. Zo worden sommige oases door warme vloeistoffen gevoed en andere door koude vloeistoffen.
De abyssen en de thema's van de Oceaanburger
Het ecosysteem van de abyssen is zeer belangrijk voor de koolstof-, stikstof- en fosforcycli in de biosfeer. Dit nog vrij onbekende ecosysteem verschaft rijkdommen: biodiversiteit, moleculen met een therapeutische of industriële waarde (moleculaire biologie, biotransformatie), olie, potentiële nieuwe energiebronnen zoals methaanhydraten, mineralen en edelmetalen, bronnen voor de visserij...
Welnu, de abyssen zijn gevoelig voor vervuiling en milieuveranderingen. Bovendien is de onderlinge afhankelijkheid tussen de soorten sterker.
Het bestuderen van de diepzeewateren stelt ons ook in staat om de geschiedenis van onze planeet, de structuurveranderingen en levensomstandigheden beter te begrijpen.
De diepzeewateren spelen een belangrijke strategische rol, maar door hun ligging in grotendeels internationale wateren is de exploitatie ervan bijna niet gereguleerd. Slechts enkele landen beschikken over de technische capaciteit om ze te verkennen en willen de rijkdommen exploiteren. De eerlijke en duurzame exploitatie van de abyssen is dus een belangrijk actueel issue.
Het behoud van de Wereldoceaan is niet mogelijk zonder het behoud van de abyssen.
Bronnen
Alle referenties vermeld in het gedeelte "BIJ Nausicaa, de buitengewone rijkdom van de abyssen" alsook evenals volgende referenties..
ARTIKELEN
- Hervé MORIN. Les Abysses sont très sensibles aux atteintes de la biodiversité. Monde van 2 januari 2008.
- Gaëtane de LANSALUT. L'Entrepreneur des abysses. Le Monde 2 van 27 augustus 2007.
- Franck ZAL. Les Sources abyssales, berceau de la vie ? Recherche, nr. 355, juli-augustus 2002
BOEKEN
- B. ARNAUD et IFREMER. Explorons les grands fonds sous-marins. Ed. Rouge et Or, 1991
- T. DAY. adapt. S. WEINBERG. Planétoscope Océans. Nathan, 2000
- P. KOHLER. Les Abysses. Ed. Fleurus, coll. Encyclopédie Fleurus, 1995
- C. CAUSSE. Grande Encyclopédie Fleurus de la Mer, 2003
- L. LAUBIER. Des oasis au fond des mers. Ed. Rocher,1986
- L. LAUBIER. Ténèbres océanes. Le triomphe de la vie dans les abysses. Ed.Buchet/Castel,2008
- D. REYSS. Dans la Nuit des abysses : au fond des océans.Ed. Gallimard, coll. Découverte-Nature, 1990
- C. NOUVIAN. Abysses. Ed. Fayard, 2006
- R. HEKINIAN et N. BINARD. Le Feu des abysses. Ed.Quae, 2008
- M. GROSS. La Vie excentrique : Voyage dans les mondes extrêmes. Ed. Belin/Pour la Science, 2003
- K. FUJIOKA, A. TAIRA, K. KOBAYASHI. A moins 6 000 m : l'exploration des fosses japonaises, photographies des plongées du submersible Nautile dans les fosses de subduction du Japon. Ed. University of Tokyo Press/IFREMER/CNRS, 1988
SITES
Naast de links van de Nausicaa-site:
- Abyssen Dossiers van de Mediatheek van het Cité de la Mer van Cherbourg. Geraadpleegd op 14 april 2009
- De abyssen. Site van het MNHN. Geraadpleegd op 14 april 2009
