De degenkrab
Gewone naam: de degenkrab.
Engelse naam: horseshoe crab
Latijnse naam: Limulus sp. Het in Nausicaa aanwezige exemplaar (het bekendste): Limulus polyphemus
Familie: Limulidae
De degenkrab behoort tot het phylum van arthropoda, zoals de spinnen, schorpioenen, teken en zeeschaaldieren. Hij stamt van een 350 miljoen jaar geleden uitgestorven familie af: de trilobieten.
Bij de expositie: de degenkrab is te zien bij de afdeling Biodiversiteit op 3.50.
Verspreidingsgebied: de degenkrabben verspreiden zich, op zeer ongelijke wijze, langs de twee voortplantingsstromen - in de Atlantische Oceaan, vanaf het zuiden van Canada tot de Golf van Mexico, met de grootste concentratie ter wereld in Delaware Bay, en in de Stille Oceaan tussen de mangroven en de Aziatische zeemondingen van Indonesië tot Japan. De in Nausicaa aanwezige degenkrab (Limulus polyphemus) leeft langs de Oostkust van Amerika.
Habitat: hij verandert van habitat, afhankelijk van de verschillende cycli van zijn leven. We weten weinig over zijn levensgewoonten buiten de periode tussen de paartijd en het jeugdstadium.
Biologie: de degenkrab heeft een geleed pantser en is verwant aan spinnen, teken en mijten met 5 paar gelede poten. Hij heeft ook één paar extra aanhangsels om zich te voeden. Dichtbij de staart bevinden zich 5 paar kieuwen waarmee hij kan ademen. De degenkrab kan eveneens water oppompen om zijn nieuw pantser te vullen tijdens het verschalen. Tijdens deze periode is hij bijzonder kwetsbaar. Met de lange stijve staart, telson genaamd, kan hij zich wenden en oprichten.
Omvang en gewicht: hij kan tot 60-70cm lang worden, inclusief telson (staart), en tot 5kg wegen.
Voedsel: veelborstelige zeewormen
Voortplanting: "de voortplantingscyclus is verbonden met de springvloed in de lente en herfst alsook met de maancyclus. Bij volle maan trekken de volwassen exemplaren in groten getale naar de zandstranden. De vrouwtjes leggen wel 20.000 eitjes in een kuil, hoog op het zand dichtbij de grens van water en land. Dit levert een waardevolle voedselbron voor vogels en andere zeedieren. Na het uitkomen van de eitjes blijven de jonge degenkrabben in het zand verstopt voor hun veiligheid. Na enkele weken komen ze er bij vloed uit en blijven ze in het water tot de eerste verschaling. Vervolgens begint hun leven op de bodem van de zee. Ze groeien snel (bij elke verschaling neemt hun omvang met 25 tot 30% toe) maar ze worden laat volwassen (met 9 jaar voor de mannetjes na 16 verschalingen en met ongeveer 10 jaar voor de vrouwtjes na 17 verschalingen). Na deze periode vindt het verschijnsel verschaling maar een keer per jaar plaats.
Bedreigingen en beschermingsmaatregelen:
De IUCN heeft de soort Limulus polyphemus als "Bijna Bedreigd (NT)" geclassificeerd:(NT) :
http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/11987/0
Weinig natuurlijke roofdieren bedreigen de degenkrab. Daarentegen is hij, vanwege zijn talrijke nuttige eigenschappen, een commercieel interessante en zeer gewilde diersoort voor de mens. Bovendien worden de zeekrabben met de hand op het strand gevangen. Er moet worden gewaakt voor overbevissing. Sinds begin jaren '90 werden er inspanningen geleverd om de soort te behouden, aangezien het aantal zeekrabben significant was gedaald. Er werden bijvoorbeeld kunstmatige stranden in Japan aangelegd voor meer legzones. In de Verenigde Staten wordt op de daar enige aanwezige soort (Limulus poylphemus) streng toezicht gehouden met zeer restrictieve visquota. Bovendien voert elk van deze landen een jaarlijkse telling uit.
Weetjes:
- het bloed van de degenkrab is blauw, vanwege een koperrijk eiwit en geen ijzerrijk eiwit zoals bij de mens.
- De Zwitserse kunstenaar Hans Rudi GIGER, de geestelijke vader van de beroemde Alien, heeft zich vrijelijk laten inspireren door de degenkrab voor ten minste 2 van de 4 ontwikkelingsstadia van zijn creatuur.
Eigenschappen en vermogen om een plaats in het ecosysteem binnen de biodiversiteit van de soorten te nemen: deze dieren die ouder zijn dan de dinosauriërs, zijn ware levende fossielen. Hun bijzondere kenmerken? "Ze verbergen zich bijna voortdurend, ze bieden weerstand tegen uitroeiingsverschijnselen en bezetten hardnekkig een ecologische niche die ze wel met andere delen." (Georges BROSSARD, de oprichter van het Montréal Insectarium). "We hebben op talrijke individuen een waar staaltje van biocoenose waargenomen", aldus dhr. DAIGNEAULT, doctor in oceanografie. "Tussen andere koloniserende organismen hebben we talrijke ongewervelde dieren gevonden die zowel boven als onder het pantser zaten. Deze organismen bestaan vaak uit bryozoa-koloniën, verschillende soorten gasteropoden, tweekleppigen, schaaldieren en algen, in een dergelijke mate dat sommige "xiphosura echt 'wandelende rotsen' zijn". Het betreft bijna altijd vormen van commensalisme (organismen die voordeel hebben van de gastheer zonder hem te beschadigen), en soms lichte vormen van mutualisme als er verwezen wordt naar de camouflage die door deze heterocliete fauna geboden wordt wanneer deze uniform verspreid is.
Natuurlijk weerstandsvermogen: Cf hierboven: Deze dieren, die ouder zijn dan de dinosauriërs, zijn ware levende fossielen (al meer dan 500 miljoen jaar) en hebben weerstand geboden aan alle massale vormen van uitroeiing. Aangenomen wordt dat hun aantal varieert naargelang de omgevingsomstandigheden. Wanneer de degenkrab gewond is, vormen de bloedcellen een stolsel dat bacteriën vernietigt. Vereenvoudigde versie uit Marin Malin nr. 9 van nov-dec 2004: "De degenkrab is zeer primitief en dit heeft hem waarschijnlijk gered: hij kan even goed leven op zanderige, rotsachtige en slibachtige bodems. Hij doet het vrij goed buiten het water, in de zon of in de warmte, heeft genoeg aan zuurstofarme wateren en zijn vitale organen worden beschermd door haren en twee pantsers. Kortom, hij past zich aan alles aan!" .
Voor de mensen bewezen diensten: wanneer de degenkrab gewond is, vormen zijn bloedcellen een bloedstolsel dat bacteriën vernietigt die ook voor de mensen gevaarlijk zijn. Uit het bloedstolsel wordt een eiwit gehaald dat gebruikt wordt om bacteriële contaminatie op te sporen bij geneesmiddelen, vaccins en andere therapeutische producten die intraveneus worden toegediend: de LAL-test. De LAL-test is het meest gevoelige en specifieke instrument dat beschikbaar is om de aanwezigheid van endotoxinen te detecteren in geneesmiddelen, biologische producten, medisch-chirurgisch materiaal en andere grondstoffen. Dankzij het onderzoek van Dr Frederik BANG en Dr. Jack LEVIN in de jaren '60 werd het reactief element LAL blootgelegd. De LAL-test (limulus-amoebocyt-lysaat), die in de jaren '70 door Dr Stanley WATSON werd gecommercialiseerd, wordt sindsdien gebruikt om bacteriële contaminatie te detecteren bij geneesmiddelen, vaccins, biologische producten, medisch-chirurgisch materiaal en ook bij sommige vormen van kanker en meningitis. Bovendien gebruikt het CEMBREU (Europees Medisch Bioklimatisch Centrum voor Onderzoek en Universitair Onderwijs) deze test om de hoeveelheid endotoxinen te bepalen, wanneer een habitatonderzoek bij een allergische persoon thuis wordt gehouden. Vereenvoudigde versie uit Marin Malin nr. 9 van nov-dec 2004: "Dit bloed stolt bij aanwezigheid van bacteriën. De wetenschappers gebruiken het dus als alarmbel om te verifiëren of hun medisch materiaal geen microben bevat". Om deze eigenschap te gebruiken worden de degenkrabben in de zomer gevangen in ondiepe wateren op de Atlantische kust van Noord-Amerika. De onderzoekers nemen 20% van het bloed van elke degenkrab af (bij deze verhouding kunnen de in zee teruggezette degenkrabben zich weer herstellen). H. KEFFER kreeg in 1967 de Nobelprijs voor geneeskunde voor zijn onderzoeken naar de optische zenuw. Dit werk is grotendeels het resultaat van experimenten met degenkrabben. De degenkrab bevat ook chitine. Deze stof is onderdeel van farmaceutische en cosmetische producten zoals contactlenzen, zonnecrèmes en fixeerproducten voor het haar. Chitine, dat eveneens bekend staat om zijn antibacteriële en anti-acide eigenschappen, wordt gebruikt voor het maken van chirurgische hechtdraad en zelfgenezende verbandmiddelen voor ernstig verbrande personen. In Frankrijk wordt het zelfs gebruikt voor het klaren van wijnen.
SOURCES
Boeken:
Martin DAIGNEAULT. Limules. Une histoire naturelle. Ed. Institut Océanographique, Paris, 2004.
Collectif. Océan. Encyclopédie universelle. Ed. Geo/Gallimard, 2006
Artikelen:
Frans:
La Limule : un drôle de casque au sang bleu. Marin Marlin, n° 9, novembre-décembre 2004, p 35
Engels:
UICN. Biodiversity loss – it will make you sick. News - Press Release, 23 April 2008
Dit artikel is gewijd aan de talrijke toepassingsmogelijkheden op o.a. geneeskundig gebied.
http://www.iucn.org/knowledge/news/?841/Biodiversity-loss-it-will-make-you-sick
Sites :
Frans:
Ocearium van Le Croisic
http://www.ocearium-croisic.fr/pages/3-oceans/nautilus/le-limule.php
Catalogus SITI (ITIS): Geïntegreerd Taxonomisch Informatiesysteem
http://www.cbif.gc.ca/pls/itisca/next?taxa=&p_format=&p_ifx=&p_lang=fr&v_tsn=82701
Site van een chitine-producent: France Chitine
http://www.france-chitine.com/chitosan.html
Toegevoegde bronnen:
CEMBREU (Europees Medisch Bioklimatisch Centrum voor Onderzoek en Universitair Onderwijs)
http://cembreu.fr/
Commercialisering van de LAL-test::
http://www.eprofeel.com/recherche_produit.php?q_search=test+lal&q_type=_produit&q_s=
Engels :
IUCN: status van de soort Limulus polyphemus op de rode lijst van bedreigde soortens
http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/11987/0
Gespecialiseerde site over de xiphosura en in het bijzonder over de soort Limulus polyphemus
http://horseshoecrab.org/
en meer in het bijzonder over het geneeskundige aspect:
http://www.horseshoecrab.org/med/med.html
Laboratorium voor Mariene Biologie van Woods Hole, Massachussetts:
http://www.mbl.edu/
Eerste commercialiseringsbedrijf voor LAL: Associates of Cape Cod, Inc
http://www.acciusa.com/
