De rol van de Oceaan

De Wereldoceaan wordt aangetast door de opwarming van het klimaat.

Wat zijn de gevolgen voor de mens? Op het moment dat het recentste rapport van het IPCC over de verwachte effecten van de opwarming van de planeet verscheen, wilden Nausicaa en het Wereldoceaannetwerk opnieuw de nadruk leggen op de kapitale rol van de oceaan binnen het ecosysteem van de planeet en zijn fundamenteel belang voor de mensheid. Deze problematiek baart tegenwoordig talrijke experts over de hele wereld zorgen.

Tegenwoordig absorbeert de oceaan 80% van het teveel aan door menselijke activiteiten veroorzaakte CO₂

De oceaan wordt tot duizenden meters diepte warmer. Dit heeft onherstelbare gevolgen voor de oceaan, en dus voor de mensheid, waar men nu enigszins bewust van begint te worden. Hier volgen enkele voorbeelden:

• Wat de levende zeebronnen betreft, zal het verplaatsen van de visvoorraden toenemen. Deze zijn al verzwakt door overbevissing door de industriële visserij (zonder te spreken over het verplaatsen van hun voedselvoorraden - plankton en andere vissoorten - dat een direct gevolg is van de verstoring van de ecologische parameters in de oceaan). De vispopulaties zoeken natuurlijkerwijze de gunstigste omstandigheden op om in hun behoeften te voorzien. De populaties die zich niet kunnen aanpassen of migreren, zijn, op korte of lange termijn, gedoemd tot uitsterven. Dit zal nog meer verlies aan biodiversiteit in zijn geheel voor de planeet betekenen en een grotere afname van de levende bronnen voor de mens, of dit nu vanuit alimentair, economisch of maatschappelijk oogpunt is.

De combinatie van overbevissing, opwarming van het klimaat en vervuiling afkomstig van het land, zou op korte of lange termijn talrijke oceaangebieden kunnen veranderen in een woestijn waar de enige bewoners compacte groepen kwallen zijn, zoals dit nu al het geval is in de Zwarte Zee, de Baltische Zee of de Japanse Zee, waar geen menselijke economische activiteit meer mogelijk is.

• Een ander bij het grote publiek minder bekend verschijnsel, de wereldwijde verzuring van de oceanen, heeft nu al dramatische gevolgen voor de fysiologie van de organismen die een kalkskelet aanmaken. Als dit verschijnsel de koralen met volle kracht treft - de koralen die de belangrijkste ecosystemen in de oceaan vormen en waarvan duizenden andere soorten afhankelijk zijn (waaronder de mens voor de visserij, het toerisme en de natuurlijke verdediging tegen golven en tsunami's) - bestaat er ook het risico dat dit verschijnsel vernietigende gevolgen heeft voor het overleven van sommige soorten plantaardig plankton. Dit plankton ligt aan de basis van de voedselketen in de oceaan en, niet te vergeten, levert ons het grootste deel van de zuurstof die we inademen.

• Het stijgen van de zeespiegel, dat het gevolg is van het smelten van de gletsjers en de thermische uitzetting van het watervolume van het oceaanoppervlak, zal waarschijnlijk onherstelbare gevolgen hebben voor de grote oceaanstromingen, waarvan we weten dat ze een belangrijke interactie hebben met het klimaat op aarde. De klimaatverandering zal bovendien sneller plaatsvinden door de wereldwijde temperatuurstijging van de oceaan, want deze fungeert, door zijn thermische inertie, als belangrijke regulerende factor voor het klimaat van onze planeet. Het verschijnsel El Niño is hiervan een bijzonder indrukwekkend voorbeeld. Het smelten van de Arctische ijskap, waardoor de zonnestralen steeds minder worden weerkaatst, zal dit proces versnellen.

• Natuurlijk zal deze stijging van de zeespiegel over de hele wereld ook een niet te overziene economische en maatschappelijke impact hebben op de menselijke activiteit, in de wetenschap dat de helft van de wereldbevolking langs de kust leeft en dat dit, volgens schattingen, binnen 30 jaar ¾ zal zijn. Van de 9 à 10 miljard mensen leven er dan 3 tot 6 miljard langs de kust.Het verlies aan land door een stijging van de zeespiegel met 1 m wordt geschat op 1% voor Egypte, 6% voor Nederland, 17,5% voor Bangladesh en tot ongeveer 80% voor het Majuro-atol, de hoofdstad van de Marshall-eilanden. Maar een extremere hypothese (met een stijging van 6 tot 8 meter) wordt niet uitgesloten. Men moet dus verwachten dat in de toekomst de grootste vluchtelingenstromen zullen ontstaan, die onze planeet ooit heeft gekend.

• Frankrijk, dat het op een na grootste maritiem gebied ter wereld heeft, zal niet door deze verschijnselen bespaard worden, hoewel de oceaan op het ogenblik haast geen thema is van de presidentsverkiezingscampagne.

Als wij onze krachten niet verenigen om het begrip "behoud van de oceaan en zijn bronnen" te integreren in het mondiale debat over de opwarming van de planeet, zal voor ons zelfs het trachten om de gevolgen ervan voor het overleven van de mensheid te beperken niet eens meer mogelijk zijn. Dit moet gebeuren voordat het te laat is. Vandaag is het nog mogelijk!

"Voor de toekomst van de Blauwe Planeet telt elk van onze handelingen" (Wereldoceaannetwerk, 1999)

Meer informatie in de Atlas van de Wereldoceaan

Alles over deze uitdagingen en de hier vermelde gegevens kunt u terugvinden in "L'Atlas de l’Océan Mondial" (De atlas van de wereldoceaan), door Jean-Michel Cousteau en Philippe Vallette samen geschreven en door uitgeverij Editions Autrement en Nausicaa samen uitgegeven, die binnen enkele dagen verschijnt.

Deze Atlas "Voor een duurzaam beleid voor de zee, onze planeet" is inderdaad bedoeld om de oceaan weer midden in het ecologische mondiale debat te plaatsen. Nu dat een mondiale temperatuurstijging op de planeet, met zeer grote gevolgen, immers onvermijdelijk lijkt, dienen wij de omvang en daardoor de gevolgen ervan voor de mensen die van de oceaan leven, en verder voor de hele bevolking op de planeet, te beperken.